Бірінші тур
Алғашқы кезеңде «Ұлттық бірлестік» партиясы мен оның одақтастары 33%-дан астам дауыс жинап, 39 мандатқа ие болды. Бірінші турдың нәтижесінде жалпы 76 депутат сайланды.
Екінші турға:
• «Ұлттық бірлестік» және оның одақтастарының – 444 кандидаты,
• «Жаңа халық майданы» (солшыл коалиция) – 415 кандидаты,
• «Республика үшін бірге» (президенттік либералды коалиция) – 321 кандидаты,
• «Республикашылар» партиясы – 88 кандидаты қатысты.

Екінші тур
Парламенттік сайлаудың екінші кезеңінің қорытындысы бойынша:
• Бірінші орын – «Жаңа халық майданы» солшылдар коалициясы (NFP) – 182 депутаттық мандат алды.
• Екінші орын – «Бірге!» президенттік коалициясы – 168 орын.
• Үшінші орын – «Ұлттық бірлестік» оңшыл коалициясы – 143 мандат (оның ішінде партияның өзінде – 88 орын).
Барлығы Ұлттық жиналыста – 577 мандат бар. Қалған орындар басқа коалицияларға кірмейтін тәуелсіз депутаттар арасында бөлінді.

Сайлаудың ерекшеліктері
• Жастар және сайлау:
Жастардың көпшілігі солшыл күштерді қолдады, бірақ 18-24 жас аралығындағы сайлаушылардың айтарлықтай бөлігі «Ұлттық жиналысқа» дауыс берді. Егер 2022 жылы олардың үлесі 12% болса, 2024 жылы 20%-ға жетті.
Бұл үрдіс 28 жастағы партия жетекшісі Джордан Барделланың танымалдығымен түсіндіріледі. Ол TikTok желісінде белсенді, партияның «нәсілшіл» имиджін өзгертуге ықпал етті және Франция азаматтарының құқықтарын мигранттардан жоғары қоюды жақтады.
• Үйлестірілген шегініс стратегиясы:
Макронның «Республика үшін бірге» центристік блогы мен «Жаңа халық майданы» солшыл коалициясы бірінші турда үшінші орын алған үміткерлерді өз кандидатураларын алып тастауға және оңшыл қарсыластарын қолдауға шақырды. Олар екінші турға қатысудан бас тартқан 200-ге жуық үміткердің келісіміне қол жеткізді. Күшті оңшыл қарсыластардың айналасында дауыстарды шоғырландыру үшін аз танымал кандидаттардың кандидатураларын саналы түрде алып тастау «Ұлттық бірлестіктің» жеңілуіне ықпал етті.
• Гендерлік теңгерімсіздік:
Жаңа парламентте әйел депутаттардың үлесі 36% немесе 208 орын болды. 2022 жылы бұл көрсеткіш 215 мандат болған. Әйелдердің ең көп саны президенттік коалиция мен «Жаңа халық майданы» құрамында (41%) болды.
• Жасанды интеллектті қолдану
Кампания кезінде иммигранттарға қарсы месседждер, қауіпсіздік проблемалары, сөз бостандығы, әділет жүйесінің жетілмегендігі, ауыл шаруашылығын қолдаудың әлсіздігі туралы ЖИ (AI) технологияларын пайдалану арқылы жасалған суреттер кең таралды.
BFMTV телеарнасының мәліметінше, 2024 жылдың қаңтарынан бастап «Ұлттық бірлестіктің» кандидаттары ChatGPT сияқты жасанды интеллект құралдарын қолдануға арнайы үйретілді. Олар ЖИ көмегімен үгіт-насихат материалдарын жасап, пікірталасқа қажетті аргументтерді дайындаған.

Қорытынды
Президент Макронның мерзімінен бұрын сайлау өткізу шешімі, барлық тәуекелдерге қарамастан, тактикалық тұрғыдан сәтті болды. Оның басты нәтижесі – Марин Ле Пеннің партиясы үшін ең қолайлы сәтте жеңіске жетуіне жол бермеу.
Қазіргі жағдайда Макрон Премьер-министр лауазымын басқа саяси күштің өкіліне беруі мүмкін, бұл оның саяси ықпалын сақтауға көмектеседі.
«Ұлттық бірлестіктің» мандат саны күтілгеннен аз болғанына қарамастан, бұл сайлау оңшыл күштердің позицияларының күшеюін көрсетті. Сонымен қатар, бұл Еуропарламент сайлауындағы жетістікті ұлттық деңгейдегі сайлауда қайталаудың қиындығын және ұзақмерзімді стратегияның маңыздылығын дәлелдеді.

Сайлаудың негізгі жеңімпазы – «Жаңа халық майданы». Алайда, олардың алдында маңызды сұрақтар тұр:
• Жеңісті қалай іске асыру керек?
• Премьер-министр лауазымына кімді ұсыну керек?
• Тұрақты басқаруды қалай қамтамасыз ету қажет?
«Халық майданы» – солшыл популистер, традициялық социалистер және жасылдар коалициясы болғандықтан, біртұтас саясат қалыптастыру және келісілген шешімдер әзірлеу қиынға соғуы мүмкін.

Сайлау кезіндегі саяси ахуал
• Үндістанның сайлау комиссиясының мәліметтері бойынша елде 2 697 партия тіркелген, оның 8-і ұлттық, 51-і аймақтық, ал қалған 2 638-і ресми танылмаған.
• Ұлттық және аймақтық партиялардың көптігі тұрақты үкімет құруды қиындатады.
• Елдегі экстремистік топтар мен наразылық қозғалыстары саяси тұрақтылыққа әсер етуде.
• Хиндутва (индуизм ұлтшылдығы) негізіндегі популизм мен ұлтшылдық саясаты күшейіп келеді.
• Үндістан әлемдік саясатта ықпалды ойыншыға айналуда, себебі оның күшті экономикасы, көпұлтты қоғамы және жоғары білім деңгейі бар.

Басты саяси күштер
• Үндістан ұлттық конгресі (INC) – елдің ең көне саяси ұйымы (1885 жылы құрылған), центристік бағытты ұстанады.
• Бхаратия Джаната Партиясы (БДП, BJP) – оңшыл-центристік, индуистік ұлтшылдыққа негізделген партия.
• Премьер-министр Нарендра Моди (БДП жетекшісі) экономикалық реформаларымен және ұлтшыл риторикасымен танымал.
• 2023 жылы тамызда 28 оппозициялық партия бірігіп, «I.N.D.I.A.» блогын құрды, оның мақсаты Модидің үшінші рет жеңіске жетуіне жол бермеу болды.

Электоралдық кампания
• Негізгі тақырыптар: экономикалық мәселелер, жұмыссыздық, жастар мәселелері.
• Жастардың саяси белсенділігі: Үндістан халқының 50%-дан астамы – 25 жасқа дейінгі жастар.
• Жасанды интеллект және дипфейктер: ИИ технологиялары саяси үгіт-насихат және қарсыластарды қаралау үшін белсенді қолданылды.
• Оппозиция БДП-ны мұсылмандарды басып-жаншу және демократиялық процестерді бұзу үшін айыптады.

Қызықты фактілер
• 2024 жылғы сайлау – әлемдегі ең қымбат сайлаулардың бірі. Үндістан оған 14,5 миллиард доллар жұмсады.
• Дауыс беру жеті кезеңнен тұрды: бірінші тур – 19 сәуір, соңғы тур – 1 маусым.
• Сайлау комиссиясы 10 миллионнан астам қызметкерді жұмылдырды.
• Әрбір сайлаушының саусағы арнайы сиямен белгіленеді, бұл қайта дауыс беруді болдырмау үшін қолданылады.

Сайлау нәтижелері
• 66% немесе 642 миллион сайлаушы дауыс берді (оның ішінде 312 миллион әйел).
• Премьер-Министр Моди басқаратын Ұлттық демократиялық альянс (NDA) коалициясы – 294 орын.
• Оппозициялық I.N.D.I.A. блогы – 231 орын.
• Бхаратия Джаната Партиясы (BJP) – 242 орын (парламенттік көпшілік үшін 272 орын қажет).
• Бұл Модидің коалициялық серіктестеріне көбірек сүйенуіне тура келетінін көрсетеді.
• БДП-ның экономикалық уәделері және «Моди кепілдіктері» жеңістің басты факторлары болды.

Қорытынды
БДП көшбасшылықты сақтап қалды, бірақ коалициялық әріптестерге тәуелді бола бастады.
Жаңа үкіметтің басты басымдықтары:
• Экономикалық өсуді ынталандыру
• Жұмыссыздықпен күрес
• Кедейлікпен күрес және халықтың өмір сүру сапасын жақсарту
• Білім беру және денсаулық сақтау салаларына баса назар аудару
Сыртқы саясат:
• Үндістан АҚШ, Қытай, Ресей және Еуропалық Одақ елдерімен дипломатиялық қарым-қатынастарын дамытуды жалғастырады.
• Оңтүстік Азия және Батыс Азиядағы аймақтық интеграция басты басымдықтардың бірі болады.
• Үндістан климаттың өзгеруіне қарсы күрес, терроризмге қарсы әрекет және әлемдік экономикада өз орнын нығайту бағытында жұмыс істейді.
• Шетелдік инвестицияларды тарту және әлемдік экономикалық державалардың қатарына кіру мақсаты жалғасады.

Бұл сайлауды ерекше еткен қандай факторлар бар және оның маңызы неде?

Біріншіден, АҚШ – әлемдегі жетекші держава әрі ең ірі экономика. Елдің ішкі саясаты көптеген мемлекеттерге ықпал етіп қана қоймай, оның сыртқы саясаты да халықаралық аренада маңызды рөл атқарады. Ресей мен Украина арасындағы соғыс, сондай-ақ Таяу Шығыстағы тұрақсыздық жағдайында АҚШ-тағы биліктің өзгеруі аталған дағдарыстардың даму бағытына айтарлықтай әсер етуі мүмкін.
Екіншіден, екі негізгі үміткер – Дональд Трамп пен Камала Харрис халықаралық мәселелер бойынша түбегейлі қарама-қарсы көзқарастарды ұстанды. Бұл сайлаудың тек АҚШ үшін ғана емес, жаһандық саясат үшін де маңыздылығын арттыра түсті.
Үшіншіден, сайлаудағы негізгі тартыс «тербелмелі» штаттарда – Аризона, Джорджия, Мичиган, Невада, Пенсильвания, Солтүстік Каролина және Висконсинде өтті. Трамп пен Харрис аталған өңірлерге ерекше көңіл бөліп, жарнама мен үгіт-насихатқа миллиардтаған доллар жұмсады. Бұл штаттардағы жеңіс жалпы сайлау нәтижелеріне шешуші ықпал етті.
Төртіншіден, биылғы науқанның айрықша ерекшеліктерінің бірі – The Washington Post газетінің мәлімдемесі болды. Басылым бұған дейін дәстүрлі түрде демократиялық кандидаттарды қолдаса, биыл президенттікке үміткерлердің ешқайсысын жақтамайтынын жариялады.
Бесіншіден, тәуелсіз пікірталас алаңы ретінде подкасттардың танымалдығының артуы байқалды. Дональд Трамп дәстүрлі БАҚ-тан тыс кең аудиторияға үндеу жасау үшін подкасттарды белсенді түрде пайдаланды.
Алтыншыдан, АҚШ-тың саяси мәдениеті шамамен 250 жыл бойы қалыптасып, қазіргі уақытта қоғамның оң және сол қанаттарға жіті бөлінуімен сипатталады. Бұл бөлініс әсіресе 1963 жылы Джон Кеннедидің өлтірілуінен кейін күшейе түсті. Егер демократтар жеңіске жетсе, 2021 жылдың қаңтарында Трамп жақтастары ұйымдастырған тәртіпсіздіктерге ұқсас оқиғалардың қайталану қаупі жоғары.
Жетіншіден, АҚШ тарихындағы ең даулы болуы мүмкін бұл сайлаудың алдында екі үміткер де заңгерлерді тартып, ықтимал сот процестеріне дайындық жүргізді. Олар даулы сайлау нәтижелеріне қарсы тұру үшін түрлі құқықтық сценарийлер әзірледі.

I. КАНДИДАТТАРДЫ ҰСЫНУ
АҚШ-тағы сайлау жүйесі соңғы жүз жылда қалыптасқан дәстүрлі әдістер бойынша өткізіледі. Әдетте, бұл сайлауға жетекші екі партияның негізгі кандидаттары қатысады.
Праймериздер мен съездер сияқты рәсімдер республикалық және демократиялық партияларда ұқсас түрде өтеді, бұл сайлау процесінің тұрақтылығын көрсетеді. Әр партияның өзіндік символикалық түс схемасы бар: республикашылар қызыл түспен, ал демократтар көк түспен белгіленеді. Екі партияның праймериздері мен конгрестері, әдетте, бір мезгілде өтіп, қарқынды саяси бәсекелестік тудырады.
АҚШ тарихындағы 60-шы президенттік сайлау нәтижесінде елдің 47-ші Мемлекет басшысы сайланады.
10 қыркүйекте Камала Харрис пен Дональд Трамп арасындағы президенттік пікірталас өтті. CNN және SSRS жүргізген жедел сауалнамаларға сәйкес, америкалықтардың 63%-ы Харриске қолдау білдірген. Сонымен қатар, консервативті Fox News арнасы да оның пікірталастағы жеңісін мойындады.

II. САЯСИ ТЕХНОЛОГИЯЛАР
Дональд Трамп пен Камала Харристің сайлау штабтары сайлаушылармен тиімді байланыс орнату үшін әртүрлі үгіт-насихат әдістерін, соның ішінде дәстүрлі және заманауи медианы кеңінен қолданды.
АҚШ құрылған кезден бастап саясаттағы отбасының рөлі маңызды болып саналады. Үміткерлер көбінесе жұбайларын, балаларын, сондай-ақ отбасылық фотосуреттер мен бейнематериалдарды алға тартып, сайлаушыларға отбасылық құндылықтардың маңыздылығын көрсетуге тырысады.
Трамптың сайлауалды науқаны оның көшбасшылық қабілеті, шешендік шеберлігі және харизмасына негізделді. Оның медиа стратегиясында келесі тәсілдер ерекше рөл атқарды:
 Подкасттарды белсенді пайдалану;
 Әлеуметтік желілерде танымал тұлғалармен тікелей эфирлер өткізу;
 Миллиондаған ізбасарлары бар ықпалды қайраткерлердің қолдауы (Илон Маск, Такер Карлсон, Роберт Кеннеди-кіші);,
 Қарапайым халықпен жақындасу мақсатында McDonald’s-те жұмыс істеу және шағылыстыратын жилет киіп, қоқыс таситын көлікпен жүру;
Трамптың сайлауалды бағдарламасы ұлттық қауіпсіздік, шекараны нығайту, заңсыз көші-қонмен күресу, есірткі картельдерін жою, сондай-ақ АҚШ-тың экономикалық және энергетикалық тәуелсіздігін қамтамасыз ету мәселелеріне бағытталды.
Харристің сайлауалды штабы саяси технологиялардың кең спектрін қолданды. Медиа платформалар, атақты тұлғалардың қолдауы және креативті коммуникациялар оның электораттық позициясын нығайтуға және әртүрлі сайлаушылар тобын тартуға ықпал етті. Оның стратегиясында келесі әдістер қолданылды:
 San Diego Comic-Con-ға қатысып, «Симпсондар» анимациялық сериалының жанкүйерлеріне үндеу жолдау, сондай-ақ консервативті Fox News арнасына сұхбат беру;
 Танымал шоу-бизнес өкілдерінің қолдауы (Тейлор Свифт, Дженнифер Лопес, Опра Уинфри, Джордж Клуни, Роберт Де Ниро, Билли Эйлиш, Эминем және т.б.);
 АҚШ-тың бұрынғы және қазіргі президенттерінің қолдауы (Джимми Картер, Билл Клинтон, Барак Обама, Джо Байден);
Харристің сайлауалды бағдарламасы тұрғын үйге қолжетімділікті арттыру, студенттік қарыздарды есептен шығару, медициналық сақтандыруды кеңейту, климаттың өзгеруімен күресу және ЛГБТҚ қауымдастығының құқықтарын қорғау бағыттарын қамтыды.

III. САЙЛАУАЛДЫ БАҒДАРЛАМА
Дональд Трамп пен Камала Харрис өздерінің сайлауалды бағдарламаларында негізгі мәселелер бойынша түбегейлі қарама-қарсы көзқарастарды ұсынды.
Трамп «AGENDA 47» («АҚШ-тың 47-ші президентінің күн тәртібі») бағдарламасы аясында шекараны нығайту, заңсыз көші-қонмен күресу, есірткі картельдерін жою, сондай-ақ экономикалық және энергетикалық тәуелсіздік арқылы ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мәселелеріне басымдық берді. Бұл бағдарлама билікті президенттің қолында шоғырландыруға және федералды үкіметті қысқартуға бағытталған «мұра» консервативті талдау орталығының «PROJECT 2025» ұсынысымен үндеседі.
Өз кезегінде, Харрис «A NEW WAY FORWARD FOR THE MIDDLE CLASS» («Орта тап үшін жаңа жол») бағдарламасын ұсынып, орта таптың мүдделеріне назар аударды. Оның саяси платформасы тұрғын үй субсидияларын арттыру, студенттік қарыздарды кешіру, медициналық сақтандыруды кеңейту, сондай-ақ LGBTQ құқықтарын қорғау және экологиялық әділеттілікті қамтамасыз ету шараларын қамтыды. Сыртқы саясатта Харрис АҚШ-тың халықаралық аренадағы дәстүрлі бағытын ұстануға ниетті екенін мәлімдеді.

АҚШ-тың САЙЛАУ ЖҮЙЕСІНІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
АҚШ президентін сайлау бірнеше кезеңнен тұрады:
Алдын ала сайлау (Primaries): Партиялар ашық немесе жабық түрде кандидаттарды анықтау үшін штаттарда партияішілік сайлау өткізеді.
Кокустар: Кейбір штаттарда праймериздің орнына үміткерді талқылау және таңдау үшін жиналыстар ұйымдастырылады.
Ұлттық съездер: Әр партияның съезі өтіп, онда делегаттар президенттікке ресми кандидат ұсынады.
Жалпы сайлау (General Election): Қарашаның бірінші сейсенбісінде өтеді. Бұл күні сайлаушылар өз таңдауларын жасайды, бірақ дауыс тікелей кандидаттарға емес, сайлаушылар алқасына беріледі.
Сайлаушылар жүйесі: Әр штаттың сайлаушылар саны оның Конгрестегі өкілдерімен (сенаторлар мен өкілдер палатасының мүшелері) тең. Жалпы саны – 538 сайлаушы. Президент болып сайлану үшін үміткерге кемінде 270 дауыс жинау қажет.
Сайлаушы (Elector): Бұл – өз штатындағы сайлау нәтижесіне сүйене отырып, Президент пен Вице-президентке дауыс беретін сайлау алқасының мүшесі. Сайлаушылар партиялық съездерде немесе әр штаттағы партиялық процедуралар арқылы таңдалады.
Мерзімінен бұрын және пошта арқылы дауыс беру: Көптеген штаттарда сайлаушылар мерзімінен бұрын дауыс бере алады. Кейбір штаттар бюллетеньдерді тіркелген сайлаушыларға автоматты түрде жібереді, ал кейбіреулерінде сайлау толығымен пошта арқылы өткізілуі мүмкін.
Электрондық дауыс беру: АҚШ-та кейбір штаттарда қолданылады. Бұл жүйе сайлаушыларға дауыс берудің ыңғайлы тәсілдерін ұсынуға мүмкіндік береді, оның ішінде сайлау учаскелеріндегі электрондық машиналар мен онлайн платформалар бар.
Сайлаушылардың дауыс беруі: Желтоқсан айында сайлаушылар алқасы жиналып, Президентті таңдау үшін дауыс береді. Бұл дауыс нәтижелері Конгресске жіберіледі.
Дауыстарды санау және ұлықтау: Қаңтарда Конгресс сайлаушылардың дауыстарын ресми түрде есептейді. Жаңа Президент 20 қаңтарда ант қабылдайды.

Сонымен қатар, 5 қарашада америкалықтар Сенаттың үштен бірін, Өкілдер палатасының барлық мүшелерін, көптеген губернаторларды, әкімдерді және басқа да мемлекеттік шенеуніктерді сайлады. Штат деңгейінде түрлі референдумдар да өткізілді.

           Әлеуметтік-экономикалық контекст
Ресейдегі сайлау оң экономикалық тенденциялар аясында өтті. Елдің ЖІӨ 2,6%-ға өсті, жұмыссыздық деңгейі тарихи минимумға (2,9%) дейін төмендеді, ал 2023 жылы нақты жалақы 8%-ға артты.
Наразылық көңіл-күйінің деңгейі салыстырмалы түрде төмен болды – ресейліктердің тек 15%-ы саяси талаптарды орынды деп санады. Сонымен қатар, Президенттің қолдау рейтингі 86%-ды құрады.

           Кандидаттарды ұсыну
2024 жылғы Ресей президенттік сайлауына төрт кандидат тіркелді:
• Владимир Путин (өзін-өзі ұсыну);
• Владислав Даванков («Жаңа адамдар» партиясы);
• Николай Харитонов (РФКП);
• Леонид Слуцкий (РЛДП).
Барлық үміткерлер Владимир Путиннің саяси бағытын қолдады. Олардың сайлауалды науқандары нақты бәсекелестікке емес, партиялардың саяси позицияларын нығайтуға бағытталды.

           Сайлаушыларды жұмылдыру
Сайлаушыларды жұмылдыру науқаны 17 ақпан мен 14 наурыз аралығында жүргізілді. Ол федералдық және аймақтық деңгейдегі кең ауқымды үгіт-насихат шараларын қамтыды.
Негізгі күш-жігер дауыс беру рәсімін түсіндіру және азаматтарды сайлауға қатысуға ынталандыру мақсатында бейнематериалдар мен баннерлер әзірлеуге бағытталды.

 Аймақтардағы үгіт-насихат тәсілдері
• Иркутск облысында үгіт-насихат жағымды тезистерге негізделді: «Ресей үшін!», «Таза көшелер үшін!».
• Забайкалье өлкесінде негізгі назар патриотизм мен СВО (арнайы әскери операция) қатысушыларымен байланысқа аударылды. Әлеуметтік желілер әуесқой және кәсіби түрде түсірілген бейнематериалдарға толы болды. Олардың арасында:
o «Сақиналар әміршісі» және «Слово пацана» сияқты танымал фильмдер мен сериалдардың қайта дыбысталуы;
o Дауыс беруге шақыруды бейнелейтін ерекше сюжеттер, мысалы, жекпе-жектен шыққан боксшы немесе «V» белгісін барлық жерде кездестірген қыз.
o Мерекелерге арналған тақырыптық акциялар да ұйымдастырылды. Мысалы, 1 наурыз – Дүниежүзілік мысықтар күніне орай мысықтармен және таңдаулы тақырыптармен безендірілген суреттер топтамасы жасалды.
Барлық үгіт-насихат материалдары ресми арналар, соның ішінде ОСК-ның Telegram арнасы арқылы таратылды.

           Сайлау науқанының негізгі тақырыптары
• Владимир Путин Ресейдің бірлігіне, егемендігіне және отбасыларды қолдауға баса назар аударды. Оның бағдарламасы ана капиталы бағдарламасын ұзартуды, ең төменгі жалақыны арттыруды, сондай-ақ білім беру мен инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландыруды қамтыды.
• Николай Харитонов (РФКП) тегін білім беру мен денсаулық сақтау жүйесін қайтаруды, стратегиялық салаларды ұлттандыруды және зейнеткерлік жасты төмендетуді ұсынды.
• Владислав Даванков («Жаңа адамдар») жастар саясатына, өзін-өзі басқаруға және елді модернизациялауға басымдық берді.
• Леонид Слуцкий (РЛДП) Владимир Жириновскийдің саяси мұрасына ерекше мән беріп, СВО-ны қолдауға және әлеуметтік теңсіздікті азайтуға бағытталған бағдарламасын ұсынды.

Сайлауға қатысу және дауыс беру нәтижелері
Сайлауға қатысу көрсеткіші 74,44%-ды құрады, бұл посткеңестік кезеңдегі рекордтық деңгей болды.
• Владимир Путин – 87,28%;
• Николай Харитонов – 4,31%;
• Владислав Даванков – 3,85%;
• Леонид Слуцкий – 3,20%.

          Дауыстарды санау және сайлау қорытындылары
Дауыстарды санау сайлау аяқталғаннан кейін бірден басталды, ал соңғы нәтижелер 28 наурызға дейін жариялануы тиіс.
Сайлауда 87,28% дауыс жинаған Владимир Путин жеңіске жетті.

«Тобуро» демократиялық партиясы парламенттегі көпшілікті сақтап, 300-ден 175 мандат алды (-5 жылғы 2020 жылғы сайлаумен салыстырғанда).

Екінші орында – 108 мандаты бар «халық күші» президенттік партиясы (+5). Партия жетекшісі хан Дон Хун дауыс берудің қанағаттанарлықсыз нәтижелері үшін жауапкершілікті өз мойнына алып, отставкаға кетті.

12 мандатпен үшінші орынды бұрынғы Әділет министрі Чо Гуктың «корей инновациялар партиясы»жаңадан келген партиясы сенсациялық түрде иеленді.

Сондай-ақ, шағын күштер арасында «Халық күштерінің» бұрынғы төрағасы Ли Джун Соктың «жаңа реформалар партиясы» 3 мандат алды, ли Демократиялық партиясының бұрынғы жетекшісі НАК Али – 1 мандат. Барлық үш партия 2024 жылдың басында құрылды.

Жасыл Әділет партиясы 1 мандат алды (-5 жылмен салыстырғанда 2020).

Келу 67% деңгейінде тіркелді (2020 жылы 66,2%).

5 және 6 сәуірде мерзімінен бұрын дауыс беру өтті. Келу 31,28% құрады, бұл 2014 жылы мерзімінен бұрын дауыс беру институты енгізілгеннен бергі рекордтық көрсеткіш (2020 жылғы парламенттік сайлауда – 26,69%). Мерзімінен бұрын өз дауысын беру мүмкіндігін 44 280 011 сайлаушының 13 849 043 сайлаушысы пайдаланды.

Сайлау кезіндегі саяси жағдай

Ұзақ уақыт бойы Парламенттегі негізгі күрес екі саяси күш – консерваторлар мен либералдар арасында өрбіді. Бұл гегемонияны бұзатын «үшінші күштің» пайда болуына бірнеше рет әрекет жасалды. Оның рөлін әр түрлі партиялар талап етті, бірақ қазіргі уақытта ешқандай өзгеріс болған жоқ.

Кореяның саяси партиялары атауды жиі өзгертеді. Қазір консерваторлар партиясы «халық күші» деп аталады (СН, 2022 жылдың сәуіріне дейін – «Болашақтың Біріккен партиясы»), оның басты қарсыласы – «Тобуро «демократиялық партиясы (ҚДП).

2020 жылғы парламенттік сайлаудың қорытындысы бойынша либералдар президенттік сайлауда консервативті кандидат жеңіске жеткеннен кейін оппозицияда болған Парламентті бақылауға алды, 2022 жылы 1% дауыспен. Президенттік қызмет-елдегі шешуші, ол Мемлекет басшысы және атқарушы билік қызметін атқарады.

Сайлау науқанының негізгі күндері

• 12 желтоқсан-кандидаттарды алдын ала тіркеуді бастау (шектеулі ауқымда үгіт жүргізуге рұқсат етілген)
• 21-22 наурыз-кандидаттарды ресми тіркеу
• 28 наурыз — толыққанды үгіт-насихат басталды
• 29 наурыз-парламенттік сайлауға қатысушылар тізімін жариялау
• 2-5 сәуір-теңіз кемелерінде дауыс беру
• 5-6 сәуір-мерзімінен бұрын дауыс беру.
• 10 сәуір-сайлау (сәрсенбі күні өткізіледі)

Нәтижесінде Парламент ішінде және үкіметпен және Президентпен қарым-қатынаста қарама-қайшылық байқалды. Парламенттік көпшілікке ие бола отырып, либералдар консерваторлар ұсынған заң жобаларын жіберіп алмады, үкіметтің бастамаларын қарауға кедергі келтірді. Өз кезегінде президент либерал заңдарына вето қойды.

Осылайша, басқарушы» халықтың күші » Президент пен Үкіметтің бастамаларына толық қолдау көрсету үшін Парламенттегі орындардың көпшілігін алуға тырысты. Демократиялық партия көпшілікті сақтап қана қоймай, орындардың үштен екісінен астамын бағындыруды көздеді, осылайша президенттік ветоны жеңуге, сондай-ақ президентке импичмент жариялауға мүмкіндік алды.

Сайлау нәтижелері жағдай өзгермейтінін және қарама-қайшылық жалғасатынын көрсетеді. ҚДП-ның шағын партияларымен келісімдерге қол жеткізген кезде де үштен екі дауысқа ие болу қиын болады.

Ұлттық жиналысты қалыптастыру жүйесі

Заң шығарушы орган аралас сайлау жүйесі бойынша құрылады: 254 депутат мажоритарлық қағидат бойынша, 46 – пропорционалды жүйе бойынша сайланады. Сайлаушыларға 2 бюллетень беріледі: округтегі кандидат үшін және партия үшін.

Сайлаушылар тәуелсіз бір мандатты кандидатты ұсына алады, оған 300-ден 500-ге дейін сайлаушылардың қолдауы қажет болады. Кез-келген партияның мүшесі тәуелсіз кандидат ретінде тіркеле алмайды.

Бір мандатты округтерде жеңіске жету үшін қарапайым көпшілік дауысқа ие болу керек. Егер партия сайлаушылардың 3% — дан астамын жинаса немесе бір мандатты округтердегі сайлауда 5 және одан да көп орын алса, партияға пропорционалды жүйе бойынша орындар бөлінгенге дейін рұқсат етіледі.

Заңнама мен спутниктік партиялардың өзгеруі

Шағын партияларға округтерде өздерін дәлелдеу қиын. 2020 жылғы сайлауда тек 6 кандидат (біреуі Әділет партиясы және бес тәуелсіз кандидат) 253 мандат берілген округтік сайлауда жеңіске жетті.

Танымал шағын партияларды қолдау, олардың Парламенттегі өкілдігінің өсуі үшін заңнамаға арнайы өзгерістер енгізілді (2020 жылдан бастап қолданыста). Олар 46 мандаттың пропорционалды жүйеге бөлінуіне әсер етіп, соңғыларын округтердегі жеңістер санына байланыстырды. Мажоритарлық жүйе бойынша округтерде алынған орындар саны партиялық артықшылықтар бойынша дауыс беру барысында алған қолдауға сәйкес келмейтін партияларға орындар беріледі.

Жаңа жағдайлар округтерде айтарлықтай жеңіске жеткен партияларға пропорционалды орын алуды қиындатады. Сонымен қатар, пропорционалды жүйе бойынша жоғары қолдауы бар партия қосымша мандаттар ала алады. Партияға берілген дауыстардың үлесі 2-ге бөлініп, 300-ге көбейтіледі (Парламенттегі мандаттардың жалпы саны). 2024 жылдан бастап 46 мандаттың 30-ы осылай бөлінеді.

Анықтама үшін: егер партия пропорционалды жүйе бойынша дауыс беруде 10% алса, бірақ оның кандидаттарының ешқайсысы округтерде жеңіске жетпесе, онда партия 15 мандат алады: 10% жартысына бөлінген 5% немесе 0,05, 300 x 0,05 = 15.

Алайда консерваторлар мен либералдар жағдайдан шығудың жолын тапты. 2020 жылғы сайлауда олар өздерінің жеке спутниктік партияларын (спутниктік партиялар) құрды, олар тек партиялық тізімдер бойынша мандаттар үшін күреске қатысты.

Спутниктік партиялар сайлаудан кейін қайта қосылу үшін Ұлттық Ассамблеяға сайлау кезеңінде өздерінің бастапқы партиясынан уақытша шыққан мүшелерден тұрады. 2020 жылғы сайлау қорытындысы бойынша либералдардың спутниктік партиясы «платформалық партия» 47 – ден 17 орынға, консерваторлардың «Корея болашағы партиясы» 19 мандатқа ие болды.

Мандаттарды бөлудің осы жүйесін қайта қарау қажеттілігі туралы көзқарас айтылады. Сайлау науқаны қарсаңында ҚДП мандаттарды бөлудің осы механизмін сақтауды жақтады, «халықтың күші» қарсы болды.

2024 жылғы сайлауда либералдар мен консерваторлар тағы да спутниктік партияларды құрды: ҚДП-Кореяның Демократиялық альянсы (ҚДП – дан басқа, оған бірқатар басқа партиялардың өкілдері кірді), болашақ адамдар партиясы (people future party). Олар тек пропорционалды орындар үшін күресті, ал олардың негізгі партиялары тек округтерде кандидаттарды ұсынды.

Дауыс беру нәтижелері бойынша демократтар округтерде 161 жеңіске жетті, олардың спутниктік партиясы пропорционалды жүйе бойынша 14 мандат алды. «Халық күші» сәйкесінше 90 және 18 мандатқа ие.

Сарапшылар халықтың бір бөлігі бюллетеньде елдің екі негізгі партиясының атын таппай, пропорционалды жүйе бойынша мандаттар үшін партияны таңдауда қиындықтарға тап болғанын атап өтті.

Дауыстарды санау

Сайлауға дейінгі күндерді санау, дауыс беру жәшіктерін тексеру
2002 жылғы жергілікті сайлаудан бастап дауыстарды машиналық санау жүзеге асырылады. Бюллетеньдерді толтырудың дұрыстығы сұрыптау аппаратының көмегімен тексеріледі, бұдан әрі сайлау комиссиясы мүшелерінің бақылауымен басқа аппараттағы дауыстарды санау жүргізіледі.

2024 жылғы парламенттік сайлауда әр бюллетеньді сұрыптау мен санау арасында қолмен тексеру процедурасы енгізілді. Сондай-ақ, бюллетеньдерді сұрыптайтын машиналарға арналған арнайы бағдарлама қолданылды, сонда олар тек уәкілетті USB құрылғыларын таниды. Бұл дауыс беру қорытындыларының ашықтығын арттыруға бағытталған.

Сайлау алдындағы партия алаңының негізгі қайраткерлері

Кореядағы Саяси партиялар-бұл фракциялардың немесе саяси кландардың коалициялары, олардың әрқайсысы көшбасшының, идеологиялық ұстанымдардың айналасында топтастырылған.

Ішкі бытыраңқылықтың салдарынан депутаттардың, маңызды тұлғалардың партиялардан шығуы және жаңаларын құру, сондай-ақ партияларды біріктіру кең таралған тәжірибе болып табылады. Фракциялар маңызды саяси оқиғалардың алдында шоғырланып, келіспеушіліктерге байланысты ыдырайды. Саяси жанжалдар көбінесе қарым-қатынасты ашық түсіндірумен болады.

Сайлау қарсаңында партиялар ішінде жаңартуға жоғары сұраныс болды.

«Тобуро» демократиялық партиясы

2021 жылдың желтоқсанында президенттік сайлауға дейін ашық демократиялық партия либералды күштердің бірлігін нығайту мақсатында» Тобуро » демократиялық партиясына қосылды. Ашық демократиялық партия 2020 жылғы сайлауға қатысу үшін құрылды және парламентте 3 мандатқа ие болды.

Ішіндегі ҚДП бұрынғы президент Мун Чжэ Иннің жақтастарына, партияның қазіргі жетекшісі Ли Чжэ Менге, солшыл орталықтарға және т. б. бөлінеді.

Сайлау алдындағы партия ішіндегі қақтығыстардың басты себебі либералдар төрағасы Ли Чжэ Мен болды. Айта кету керек, өткен жылы ол үкіметті демократияны бұзды және ұлттық мүдделерге опасыздық жасады деп айыптап, рекордтық 24 күндік аштық жариялады. Партия басшысына пара алды деп күдіктеліп, оны прокурорлар бірнеше рет жауап алды.

Бірқатар партиялықтар Ли Чжэ Менгті билікті басып алды және реформалар жүргізгісі келмеді деп айыптады, содан кейін ол либералдар қатарынан кетті.

Ли Чжэ партияларының фракцияларын біріктіру үшін Мен оппозицияны жеңу үшін бірлікке шақырған бұрынғы либерал президент Мун Чжэ Инге бірнеше рет сыпайылық сапарларын жасады.

Жаңа болашақ

ҚДП үшін ең маңызды оқиға партиядан 71 жастағы бұрынғы либералдар Төрағасы, төрт шақырылымның депутаты және бұрынғы премьер-министр Ли Нак ЕО-ның кетуі болды. Бұған дейін Ли Чжэ Мен Мен және Ли Нак Али президенттік сайлауда (2022) және партия Лидері лауазымына либералды кандидат болуға басты үміткерлер болған. Екі жағдайда да Ли Чжэ Мен жеңіске жетті, Ли Нак Али бір жыл бойы елден кетіп, 2023 жылдың маусымында оралды.

Осыдан кейін Ли Нак Али партияны модернизациялау жоспарын сынға алып, ҚДП-ны өз құндылықтарын жоғалтқан Ли Чжэ Меннің жеке партиясы деп атады. 2023 жылдың 30 желтоқсанында, Ли Чжэ Мен Ли Нак Алидің отставкаға кетуге шақыруын қабылдамады, 2024 жылдың 11 қаңтарында Ли Нак Али партиядан шығып, «жаңа болашақ»деген атпен өзінің құрылғанын ресми түрде жариялады.

Ли Нак Али екі партияның үстемдік ету жүйесіне қарсы шықты:»біз екі партиялық жеккөрушілік жүйесін тоқтатып, многалар мен түзетулер бар көп партиялы жүйені құруымыз керек». Партия жетекшісі басқа саяси ұйымдармен және экс-демократтармен күш біріктіру ниетін жариялады.

Қаңтар айында ҚДП-дан Ли Нак Али партиясына қосылу ниетімен бұрынғы парламентшілер мен әкімдер тобы, сондай-ақ жаңа партия құрамындағы сайлауға қатысу жоспарымен 3 Парламент депутаты (Чо Юн Чхон, Ким Чжон Мин және Ли Вон Ук) шықты. Олардың бір бөлігі «жаңа болашақпен»біріктірілді.

Бұрынғы Әділет министрі Чо Гуктың партиясы

2024 жылдың 13 ақпанында ҚДП-ның бұрынғы мүшесі, Президенттің азаматтық істер жөніндегі аға хатшысы және Әділет министрі Чо Гук сайлауға қатысу үшін партия құру жоспарын жариялады. Хабарландырудан бір күн бұрын Чо Гук либералдардың бұрынғы президенті Мун Чжэ Инге сыпайылық сапарын жасады.

Айта кету керек, Чо Гук балаларына академиялық көмек алу және сыбайлас жемқорлық провер бойынша тексеруге кедергі жасау үшін өзінің ықпалын пайдаланды деп айыпталуда. Оның дел бойынша апелляциялық сот алғашқы үкімді екі жылға бас бостандығынан айыру түрінде растады. Чо отбасы Юн Сок Али үкіметі кезінде сот процестері мен сот процестеріне ұшырады, бұл оның әйелін жалғандық жасағаны үшін айыптауға әкелді.

Партия ресми түрде 2024 жылдың 3 наурызында «кореялық инновациялар партиясы» деген атпен құрылды (Homeland Innovation Party, сондай-ақ «rebuilding Korea»нұсқасы келтірілген).

ҚДП мен Чо Гук партиясы кейіннен «Антиюн майданы (анти Юн Сок Ель)»идеясы аясында идеологиялық тұрғыдан бірігіп, ынтымақтастық туралы келісті. Бұл толқында экс-министр партиясының рейтингі басқа жаңа партияларға қарағанда жоғары болды. Партия тек пропорционалды жүйе бойынша ұсынылды.

Халықтың күші

Болашақтың Біріккен партиясы, кейінірек — «халық күші», 2022 жылдың сәуірінде халық партиясымен бірікті (2020 жылдың ақпанында құрылды, 3 мандатқа ие болды).

«Халық күштері» құрамына партияны 2020 жылға дейін басқарған дәстүрлі консерваторлар сияқты фракциялар кірді (бұрынғы премьер-министр Хван Ге Ан), оңшыл центристер және Ли Чжун Соктың жақтастары (адвокат Чхон Ха Рам), халық партиясының бұрынғы басшысы Ан Чхол судың жақтастары, Президент Юн Сок Алидің жақтастары.

2023 жылдың 13 желтоқсанында Ким Ги Хен партияны реформалау шаралары аясында отставкаға кету талаптарының қысымымен партия төрағасы қызметінен кетті (9 ай қызмет етті). Осыған байланысты парламенттік сайлауға дейін SN басқармасы Кан Дон Хун бастаған төтенше жағдайлар комитетін қабылдады.

Жаңа реформалар партиясы

2024 жылдың 20 қаңтарында жастардың қолдауына ие болған Консерваторлар партиясының бұрынғы төрағасы Ли Джун Сок өзінің «жаңа реформалар партиясын»құрды. Ли Джун Сок 2021 жылдың маусымынан 2023 жылдың тамызына дейін SN көшбасшысы болды, оның басшылығымен партияның кандидаты президенттік сайлауда жеңіске жетті, SN 2022 жылғы жергілікті сайлауда да жақсы нәтиже көрсетті (бұған дейін қатарынан төрт ірі науқаннан ұтылды). Саясаткер Кореяның негізгі партияларының бірінің ең жас төрағасы болды (36 жасында).

Алайда, ол жыныстық пара алды деген айыппен партия мүшелігі тоқтатылғаннан кейін басқарудан шеттетілді. Нәтижесінде ол SN сайлауына қатыса алмады. Кейіннен Ли Джун Сок партияны эмоционалды сынға алды, 2023 жылдың 27 желтоқсанында одан шығатынын жариялады.

29 қаңтарда жаңа реформалар партиясы Ян Хян Чжаның «Корея үміті» партиясымен (парламентші, өз кеңсесінде жыныстық қудалауды өтегені үшін ҚДП-дан шығарылды) бірігіп, өз атын қалдырды.

SN жаңа реформалар партиясымен бір мандатты округтер бойынша кандидаттар тізімін біріктіру мүмкіндігі туралы айтты, Ли Джун Сок бас тартты.

Әділет партиясы

Партия 2020 жылғы сайлау қорытындысы бойынша Парламенттегі мандаттар саны бойынша ҚДП мен ТМД-дан кейін үшінші болды (6 мандат). Сарапшылар Әділет партиясы «үшінші күш»болады деп болжады. Алайда партия әлсіреді. 2023 жылдың желтоқсанында жастар тобы оның құрамынан шығып, бұрынғы оппозициялық заң шығарушы Ким Тэ СОП бастаған «жаңа таңдау» партиясының құрылғанын жариялады.

Кореяда сайлау блоктарына рұқсат етілмейді, сондықтан 2024 жылдың 30 қаңтарында жасыл партиямен сайлау келісімдеріне сәйкес Әділет партиясы өз атауын жасыл Әділет партиясы деп өзгертті (Green Justice Party). Жасылға үміткерлер оған жеке қосылып, партиялық тізімге енгізілді. Сайлаудан кейін Әділет партиясы өзінің бастапқы атауын қайтарады.

Екіжақты жүйеде үшінші күш құрудың жаңа әрекеті

2024 жылдың ақпанында партиялар мен фракцияларды біріктіру туралы келісімге қол жеткізілді, олардың басшылары басқарушы SN және оппозициялық ҚДП-дан кетті. Ли Джун Соктың » жаңа реформалар партиясы «» жаңа болашақ»,» жаңа таңдау «партияларымен және»принциптер мен парасаттылық» фракциясының депутаты Ли Вон ҚК-мен біріктірілгеннен кейін қолшатыр партиясына айналды. Ли Нак Али мен Ли Джун Сок тең төрағалар болды. Олар екі партияның монополия жүйесін бұзуды көздеді.

Алайда, 20 ақпанда, бірігу туралы жаңалықтардан 11 күн өткен соң, «жаңа болашақ» партиясы өз атына қайта оралды. Бөлінудің себебі Ли Джун Сок көбірек өкілеттіктерге ие болған партиялардың тең төрағалары арасындағы рөлдердің бөлінуі болды. НАК Әли бұған үзілді-кесілді келіспеді ме?

Мақсатты аудиторияға қатысты да келіспеушіліктер болды: Ли Нак Али (Жаңа Болашақ) халықтың барлық топтарын қамтуға тырысты, Ли Чжун Сок негізінен ер жастарға ставка жасады.

Бөлінгеннен кейін партиялар өз қатарына парламентшілерді тарту үшін белсенді күрес жүргізді.

Кандидаттарды ұсыну

Қазіргі саясаткерлер мен тек осы рөлді талап ететіндер үшін тең жағдай жасау мақсатында соңғысы алдын-ала үміткер болуға және сайлау науқанын ресми түрде басталмай тұрып бастауға мүмкіндік береді.

Алдын ала кандидаттар сайлауға 120 күн қалғанда Орталық сайлау комиссиясына тіркеліп, шектеулі ауқымда сайлау алдындағы үгіт-насихат жұмыстарын бастай алады.

Алдын ала кандидаттар үшін мынадай қызмет түрлері көзделген: сайлау науқанының штабын және көлемі 160 млн. воннан (120 мың доллар) аспайтын сайлау қорын құру; сайлау науқанының кеңсесінде маңдайшаларды, тақтайшаларды немесе плакаттарды орнату немесе орналастыру; аты-жөні, телефон нөмірі, Білімі көрсетілген фотосуреті бар көлемі 9х5 см-ден аспайтын визиткаларды тарату, жұмыс орындары және сайлаушыларға қолдау көрсету үшін қажетті басқа да мәліметтер; интернет арқылы хабарламалар беру; пошта хабарламаларының көмегімен сайлау науқанын өткізу; адамның алдын ала үміткер екенін көрсететін иық белдіктерін немесе белгілерді кию және т. б.

Негізгі саяси партияларда іріктеу комиссиялары жұмыс істейді, олар кандидаттар пулына кіргісі келетін құжаттарды қарайды, әңгімелесулер өткізеді. Процесс партия сайтында жарияланады. Іріктеу рәсімдерінен кейін кандидаттардың тізімдері кезең – кезеңімен айтылады – бөліктер праймеризге алдын – ала қатысуы керек, бөлімдер праймеризсіз сайлауға түсуге мүмкіндік береді (көбінесе бұл ауыр салмақтар, SN-бұрынғы жер ресурстары министрі, Индустрия министрі, Парламент депутаты; ҚДП-Парламент депутаттары, оның ішінде Парламенттегі партия фракциясының жетекшісі және т.б.).

Заңға сәйкес, праймеризде жеңіліп қалған кандидат басқа партияның тізімімен немесе тәуелсіз кандидат ретінде сол сайлау округіне қатысуға құқылы емес.

Арнайы комитеттер қай округтерде қай кандидат сайлауға түсетінін шешеді. Партияішілік бытыраңқылық жағдайында белгілі бір партияның мықты ұстанымымен округтер үшін белсенді күрес жүріп жатыр.

Көптеген депутаттар қатарынан бірнеше мерзімге сайлауға түсетін сайлау округтерінің өкілдері болып табылады. Бұл олардың» сайлау тірегі», олар одан өтуі мүмкін және оларға округтерде сайлауға түсуге тыйым салу әрекеттері немесе партия басшылығының еркі бойынша оларды жеңіске жету мүмкіндігі аз округтерге көшіру көбінесе дау-дамай мен оппозицияны тудырады.

Негізгі партиялардың әрқайсысында дәстүрлі түрде дауыс беретін аймақтар бар. Оңтүстік-Шығыс Реннам аймағы (Солтүстік және Оңтүстік Кенсан провинциялары, Тэгу қаласы) консерваторларға қолдау көрсетеді, Оңтүстік-Батыс Хонам аймағы (Солтүстік және Оңтүстік Чолла провинциялары, Кванчжу қаласы) либералдарға дауыс береді.

Кандидаттарды іріктеу белгілі бір критерийлер бойынша жүргізіледі. Мысалы, либералдарда іріктеу комиссиясының рецензиялары мынадай құрамдас бөліктерге ие: 40% ‑ өтінішті сапалы бағалау негізінде, 15% ‑ өтініш берушінің жеке басы негізінде, 15% ‑ адамгершілік бейнесі, 10% ‑ партия қызметіне қосқан үлесі, 10% ‑ заң қабылдау қабілеті, 10% ‑ әңгімелесуден өту. Жекелеген партиялар 2024 жылғы сайлауға үміткерлер үшін алдын-ала аймақтарда тренингтер өткізді.

Партиялар Ұлттық жиналыстың қазіргі депутаттары арасында кандидаттарды іріктеудің әртүрлі тәсілдерін әзірлеуде.

Либералдар парламентарийлердің бағалау жүйесін іске қосты, олар төменгі 20% — ға кіретіндер сайлау номинациясынан шығаруға үміткер болатынын атап өтті.

Осыған байланысты төрт шақырылымның депутаты, Парламент спикерінің орынбасары Ким Али Джу партиядан парламенттік белсенділік бойынша Төменгі 20% — ға түскені туралы хабарлама алғаннан кейін ҚДП-дан кететіндігін мәлімдеді. Вице-спикер мұндай бағалаумен келіспеді, бұл оның сайлауға қатысуын болдырмау әрекеті деп санады, сонымен қатар осы көрсеткішті есептеу принципін ашуға шақырды. Консерваторлар басшысы оны өз партиясына шақырды, бұл ұсыныс қабылданды.

Кандидатура процесіне келіспейтін басқа либералды депутаттар келесідей әрекет етті: біреу келісті, бірқатар басқалар партиядан шықты, аштық жариялады, Ли Нак Еленаға «жаңа болашаққа» көшті, партияның басшылық қызметінен кетті (кейінірек оралды). Депутаттардың бір бөлігі ҚДП басшысына сыни көзқараспен қарап, оны өз жақтастарын алға тартты деп айыптады.

«Халық күші» үш мерзімнен астам мандатқа ие болған, сондай-ақ парламенттік қызмет бойынша Төменгі 10% — дағы парламентшілерді номинациядан шығаруды жоспарлады. Партияның уақытша жетекшісі Хан Дон Хун парламентарийлердің санын 300-ден 250-ге дейін қысқарту, сондай-ақ заң шығарушылар үшін тергеу әрекеттерінен иммунитет тетігін қолданудан бас тартуды жақтайтын кандидаттарды ғана ұсыну туралы бастамалар көтерді.

Хан Дон Хунға арналған партияда президентке жақын кандидаттарды фаворитизм және номинациядан шеттету туралы айыптаулар айтылды Юн Сок Елю.

Партиялар ұсынбаған жекелеген кандидаттар сайлауға Тәуелсіз кандидаттар ретінде қатысты.

Сайлау қарсаңында партиялар өздерінің кандидаттары ретінде беделді адамдарды жалдады: Hyundai Motor Co компаниясының бұрынғы президенті Конг Али Ун Демократиялық партияға қосылды, Samsung Electronics Co компаниясының бұрынғы президенті. Ко Дон Джин — «халық күші» партиясына.

SN сонымен қатар 2002 жылғы әлем чемпионатында Корея командасының жұлдыздарының біріне айналған ұлттық құраманың футболшысы Ли Чонгты жалдады. ҚДП Ұлттық барлау қызметі директорының бұрынғы екі орынбасарын тартты.

Президент Әкімшілігі мен министрлердің бірқатар қызметкерлері өткен жылдың соңынан бастап Парламент орындығына таласу үшін отставкаға кетті.

Кандидатураның қорытындылары партиялардың саясатта көбірек жастарды, әйелдерді және жаңа тұлғаларды ұсыну туралы уәделерін орындамағанын көрсетті.

Кореяның ұлттық сайлау комиссиясы барлығы 951 кандидатты тіркеді: 21 саяси партиядан 698 кандидат және 254 округте 58 тәуелсіз кандидат, 38 партия пропорционалды жүйе бойынша 46 орын үшін күресте 253 кандидатты тіркеді. Соңғысына қатысты ҚДП спутниктік партиясы 30 үміткер тізімінде, СН-35. Сайлаушылар партияға дауыс беру кезінде рекордтық ұзақ бюллетень алды (51,7 см).

СН округтеріндегі ірі ойыншылардың арасында 254 кандидат, ҚДП – 246, жаңа реформалар партиясы – 43, «жаңа болашақ» – 28 кандидат ұсынылды. Округтер бойынша 698 үміткердің ішінен әйелдер 14,2% құрады (2020 жылы 19%). Жасы бойынша үміткерлердің 78,4% – ы 50 жастан асқан, тек 5,4% — ы 40 жастан кіші. Сондай – ақ, 429 адам (65%) өз кәсібін саясаткер ретінде анықтады, олардың 173-і қазіргі заң шығарушылар, қалғандары әртүрлі партиялық лауазымдарда.

Сайлау науқаны

Кореядағы қазіргі жағдайды ескере отырып негізгі қарсыластардың сайлау науқаны келесі негізгі тақырыптар төңірегінде өрбіді:

Сын (либералдар) немесе Президент пен үкіметтің бастамаларын қолдау (консерваторлар). SN сайлаушыларды өз кандидаттарын қолдауға шақырды, өйткені Парламенттегі оппозициялық көпшілік Юн Сок ен әкімшілігінің ұсыныстарын бұғаттайды. ҚДП сайлаушыларды өз дауыстарымен қазіргі әкімшіліктің қызметін бағалауға шақырды, бұл олардың пікірінше, экономикадағы жағдайдың нашарлауына және халықтың өмір сүру деңгейінің төмендеуіне әкелді. Бұл идеяны қолдау үшін сайлау науқанына либералдардың экс-президенті Мун Чжэ Ин қосылды.
ҚДП мен Чо Гук партиясы «прокурорлық диктатураны мерзімінен бұрын тоқтату» (Юн Сок Али – бұрынғы прокурор) және «Ким Гон Хиді (Президент Юн Сок Алидің әйелі) сотқа тарту»науқандарын жариялады. Экс-министрдің партиясы «сайлау округіндегі ҚДП-ға дауыс бер және пропорционалды өкілдікте инновациялық партияға дауыс бер» ұранын таратты.

Мандат алғаннан кейін Чо Гук ел Президенті мен СН көшбасшысына қарсы арнайы тергеу жүргізуге уәде берді.

Айта кету керек, сайлауға жақынырақ консерваторлар президенттен және Үкіметтің танымал емес шараларынан алшақтай бастады. SN сонымен қатар консерваторлар Пак Кын Хенің бұрынғы президентіне сыпайылық сапарымен партияның бірлігін нығайтуға шешім қабылдады. Оның сенімді адамы сайлауға үміткер.

• Экономиканы дамыту және азаматтардың әл-ауқатын арттыру. Партиялар экономиканың түрлі салаларын қолдау, сондай-ақ елді мекендердегі өсу нүктелері бойынша бастамалар көтереді. Мысалы, ҚН басшысы Ұлттық жиналысты Седжон әкімшілік қаласына (Астанадан 120 км) көшіруді ұсынды.
• Солтүстік Кореямен қарым-қатынас, атап айтқанда, диалог құру мен қарама-қайшылықты күшейту арасындағы таңдау.
• Төмен туу мәселесін шешу, отбасы мен жұмыс арасындағы тепе-теңдікті орнату. Бұл өте өзекті тақырып-2022 жылы туу коэффициенті рекордтық төмен 0,78-ге дейін төмендеді, ал халықтың тұрақты көрсеткішін сақтау үшін көбею деңгейі 2,1-ге тең.

SN міндетті ақылы бала күтімі демалысын енгізуге және балалар жәрдемақысының мөлшерін арттыруға уәде берді. ҚДП уәделеріне екінші бала туылған кезде кейіннен сатып алынатын мемлекеттік жалға берілетін тұрғын үй, жас жұбайларға және бала туылған кезде жеңілдікпен берілетін несиелер және т. б.

Дәстүр бойынша үміткерлер аймақтардағы ірі жұмыс топтарымен және азаматтар қауымдастығымен кездесті, олардың көпшілігі елдің азаттық қозғалысына байланысты орындарға барды.

Партиялар бірнеше рет осындай ұсыныстармен сөз сөйледі: ірі қалаларда темір жолдарды жер астына көшіру және осы аумақтарды дамыту, қарттарды қолдау, жартылай өткізгіш өнеркәсібі және т. б.

Бірқатар партиялар сайлауға арналған жеке сайттар құрды, оларға партияның негізгі сайтындағы бөлім немесе баннер арқылы өтуге болады.

Заңға сәйкес, сайлау науқаны аясында плакаттар мен үгіт-насихат буклеттерін дайындауға рұқсат етіледі. Өз кезегінде сайлау комиссиялары осы плакаттарды желімдеп, әр үй шаруашылығына буклеттер жібереді.

Кандидаттар мен спикерлер жол жиектерінде және көптеген адамдар өтетін басқа жерлерде (метроның жанында және т.б.) дауыс зорайтқыштарды қолдана отырып, қолдау сұрап сөз сөйлеуге құқылы. Бұқаралық ақпарат құралдарын пайдалану, сайлау науқаны туралы ақпаратты Интернетте орналастыру, электрондық хаттарды жіберу, тікелей телефон арқылы қолдау сұрау, сайлау науқаны туралы ақпаратты мәтіндік хабарламалар (дауыстық хабарламаларды, суреттерді немесе бейнеклиптерді қоспағанда) арқылы беру көзделген.

Толық ауқымды үгіт 28 наурызда, сайлауға 13 күн қалғанда басталды. Осы уақыттан бастап қоғамдық орындарда дауыс зорайтқыштарды сағат 7-ден 21-ге дейін пайдалануға рұқсат етілді. Либералдар мен консерваторлар оны Сеулде бастады:» халық күші » түнгі сағат 12-де Қарак ауылшаруашылық өнімдерінің көтерме нарығында үгіт-насихат жұмыстарын бастады, ҚДП жетекшісі таңғы 7-де Инчхондағы Кеян Б метро станциясында жолаушыларды қарсы алды, партия Ержан станциясының алдындағы алаңда сайлау науқанын бастау рәсімін өткізді.

Жасыл Әділет партиясының өкілдері Итэвон ауданындағы трагедия құрбандарына арналған еске алу құрбандық үстеліне барды. «Жаңа Болашақ» партиясы мен жаңа реформалар партиясы сәйкесінше Қарак нарығында және Еніпхо ауданындағы өрт сөндіру бөлімінде өз науқандарын бастады.

Бұрынғы министр Чо Гуктың кореялық инновациялар партиясы Пусанның Оңтүстік порт қаласындағы Сентум Сити станциясында өзінің ресми науқанын бастады.

Кореяда сайлау науқанын жүргізуге бірқатар шектеулер бар:

үйлерге баруға немесе адамдардан қандай да бір саяси партияға қосылуды сұрауға рұқсат етілмейді;
парламент мүшелеріне сайлаушыларға саяси қызмет туралы келесі кезеңде хабарлауға тыйым салынады: сайлау күніне 90 күн қалғанда және тікелей дауыс беру күніне дейін;
белгілі бір уақыттан бастап партиялардың қызметін шектеу (газеттердегі партияның платформасы мен саясатын жарнамалау, теледидар/радиода сөйлеу; партияның платформасы мен саясаты, сайлауалды уәделер жинағы және т.б. туралы үгіт материалдарын жариялау және тарату). Осылайша, 28 наурыздан бастап үгіт-насихат материалдарын интернетте орналастыруға барлық тіркелген сайлаушылар, газеттерде және теледидарда – тек партиялық тізімге үміткерлер ғана құқылы болды.
Сондай-ақ, сыртқы жарнама туралы заң баннерлер санын бір әкімшілік округтегі әрбір саяси партияның екеуімен 100 шаршы шақырымға дейін шектейді. Үлкен аудандарда үш баннерге дейін орналастыруға рұқсат етіледі.

Баннерді бір жерге 15 күннен артық орналастыру мүмкін емес. Оларды мектептер мен өрт сөндіру объектілерінің жанына іліп қоюға тыйым салынады. Жаяу жүргіншілерге немесе көлік жүргізушілеріне шолу жасалуы мүмкін жаяу жүргіншілер өткелдері мен аялдамаларда баннерлер 2,5 метрден астам биіктікте орналасуы керек.

Сонымен қатар, пасторлардың шіркеулердің саяси жанашырлығына әсерін болдырмау үшін Корея Конституциялық соты 2024 жылдың 25 қаңтарында пасторларға сайлау науқандары үшін шіркеу қызметтерін пайдалануға тыйым салудың конституциялылығын растады. Бұл қадамға ол бірқатар консервативті пасторлар айыппұлдарға қарсы сотқа шағым түсіргеннен кейін келді.

Өткен сайлаудың жаңалығы сайлаушыларды адастырмау үшін дауыс беруден 90 күн бұрын сайлауалды компанияда терең фейктерді қолдануға тыйым салу болды. Терең фейк жасаушылар, егер олар көрсетілген кезеңге дейін жасалса да, бейнелерде синтетикалық ақпараттың бар екендігі туралы хабарлауы керек екендігі анықталды.

Заңды бұзу 7 жылға дейін бас бостандығынан айыруды немесе 10 миллион вонға дейін айыппұл салуды қарастырады (дол 7,500).). Айта кетейік, 2022 жылғы президенттік сайлаудағы басты үміткерлер бұл технологияларды белсенді қолданды. Жергілікті сайлауда үміткерлер жас сайлаушыларға жүгіну үшін жасанды интеллект жасаған аватарларын пайдаланды. ҚДП өз сайтында терең фейктер туралы хабарлауға мүмкіндік берді.

Ағымдағы жылдың ақпан айында полиция бес құқық бұзушылықпен күресу үшін тәулік бойы жұмыс істейтін 278 Ситуациялық орталық ашты, оның ішінде сайлаудың адалдығына әсер ететін терең фейктер (парақорлық, жалған ақпарат тарату, мемлекеттік шенеуніктерді сайлауға араласу, сайлау кезіндегі зорлық-зомбылық және заңсыз топтарды жұмылдыру).

Белгілі бір саяси тәжірибелер сайлаумен де байланысты. Сайлау қарсаңында көптеген заң шығарушылар мен әлеуетті кандидаттар кітап шығару бойынша іс-шаралар өткізеді. Оларда олар жақтастарымен кездесіп, өз аттарымен жазылған кітаптарды сатады. Сарапшылар мұндай іс-шаралар көбінесе саяси қорларға қайырымдылық жасау арнасы ретінде пайдаланылатынын атап өтті, өйткені кітаптарды сатып алу әдетте қолма-қол ақшамен жүзеге асырылады және заң шығарушылар пайда туралы есеп беруге міндетті емес.

Бұл жағдайда жалғыз реттеу кандидаттарға сайлауға 90 күн қалғанда кітап шығару шараларын өткізуге тыйым салу болып табылады. Сайлау процесінің ашықтығын арттыру үшін СН жетекшісі хан Дон Хун заң шығарушыларға кітап шығару іс-шаралары арқылы саяси қаражат алуға тыйым салуға уәде берді.

Үгіт-насихат процесінде партиялар өздерінің ресми түстері мен бюллетеньдегі нөмірлерін белсенді қолданды: ҚДП – да – көк түс және 1 – нөмір, СН-қызыл және 2-нөмір, «реформалар партиясы» — қызғылт сары және 7-нөмір, т.б. партияның және оның кандидаттарының бюллетеньде орналасу тәртібі партия құрамындағы Парламенттің қазіргі депутаттарының санымен анықталады.

Айта кету керек, либералдар мен консерваторлар бір-біріне қатысты қатаң риториканы ұстанады. Сарапшылардың пікірінше, бұл белгілі бір дәрежеде зорлық-зомбылықты тудыруы мүмкін. 2024 жылдың қаңтар айының басында қарт адам либералдардың жетекшісі Ли Чжэ Менге Пусан қаласындағы жаңа әуежайдың құрылыс алаңына барған кезде мойнына пышақ салды. 28 қаңтарда жасөспірім «халық күші» партиясының әйел депутаты Пэ Хен Чжинге шабуыл жасап, оның басына 10-нан астам тас ұрды (оның алдында екеніне көз жеткізгеннен кейін). Зардап шеккендер тез қалпына келді.

Президентті» халық күшінен » сынау аясында Юн Сок Али демократтар өз сайттарында резонанстық тақырыптар бойынша оның қатысуымен сатиралық мазмұндағы плакаттар орналастырды. Олар Президенттің жұбайының әмиянындағы жанжалға қатысты, оны қабылдауды сыбайлас жемқорлық, Жапонияның Фукусима атом электр станциясынан суды ағызу туралы шешімімен келісу және т. б. деп санауға шақырады.

«Халықтың күші» осыған ұқсас жауап берді, плакаттардың бірінде либералдардың экс-президенті Мун Чжэ Ин бейнеленген және оның «жетістіктері»: бюджеттің сарқылуы, популизм, статистикалық манипуляциялар және т. б.

Сондай – ақ, SN партияның сайтында «10 сәуір-қиямет күні»деген тақырыппен тиісті жаңалықтарға сілтемелер жариялап, либералдардың басшысы Ли Чжэ мен қатысқан барлық жанжалды жағдайларды таңдады. Сын «кореялық инновациялар партиясының» жетекшісі Чо Гукке де әсер етті. Екеуі де қылмыскер деп аталады.

Негізгі партиялар киноиндустрияның ресурстарын да пайдаланды. Либералдар 2023 жылдың қарашасында 1979 жылы генерал Джон Ду Хван билікті басып алған оқиғаларға арналған «Сеул көктемі» саяси экшн-фильмін шығарды (фильмдегі диктатор атын өзгертті). Батыр ең жақсы адами қасиеттерге ие емес адам ретінде көрінді. Джун-Ду-Хванның көшбасшылық стилі көбінесе консервативті Президент Юн Сок Алидің стилімен салыстырылады, сондықтан фильм соңғысын сынаудың тағы бір мүмкіндігі болды.

Бұған жауап ретінде Netflix-тің» өлтірушілер парадоксы » сериясының бірінде кейіпкер пайда болды, көпшілік атап өткендей, либералдар төрағасынан шығарылды. Серия Ли Чжэ Меннің өмірімен параллельдер жасайды, оның ішінде оған тағылған айыптар да бар. Кейіпкер түрмеде отырады.

Екі партия да осы партиялармен байланысты елдің маңызды тарихи тұлғалары туралы деректі фильмдерді көргеннен кейін өздерін үгіттеу мүмкіндігін пайдаланды. Зерттеушілер Фильмдер сайлау қарсаңында арнайы шығарылды деп болжайды.

Қоғамның жекелеген үгіт материалдарына наразылығы партияны ресми кешірім сұрауға мәжбүр етті. Бұл ҚДП-да болды, ол жас аудиториямен жұмыс істеу үшін бастапқыда «мен саясатты білмеймін, бірақ бай болғым келеді», «мен экономиканы түсінбеймін, бірақ бай болғым келеді»деген ұрандарды таңдады.

Партиялар жасырын үгіт-насихат жұмыстарын сынға алды. Консерваторлар MBC (либералдардың жақтастары) ауа-райы болжамындағы көрініске наразылықтарын білдірді, өйткені экранда көк түсті 1 саны пайда болды (бюллетеньдегі нөмір және либералдардың түсі). Жүргізуші өз кезегінде Сеулде температура 1 градус болғанын және ұсақ шаңның концентрациясы 1-ге дейін төмендегенін хабарлады.

SN арнаны демократтарға тікелей қолдау көрсетті деп айыптап, Кореяның байланыс стандарттары жөніндегі комиссиясына, телекоммуникациялық қадағалау органына шағым түсірді.

Сайлаушыларды таң қалдыру үшін партиялардың бірі робот-үгітшіні қолданды, ҚДП кандидаты ли Дон Хак климаттың өзгеруі мен теңіз деңгейінің көтерілуіне назар аудару үшін оны 3 градус температурада суға батырды.

Сайлаудан бір күн бұрын шағын партиялар халыққа келесі мәлімдемелермен жүгінді: жасыл Әділет партиясы елдің прогрессивті саясатының тарихын жалғастыруға мүмкіндік беру үшін оны қолдауды сұрады. «Жаңа болашақ» радикалды қақтығыс саясатын тоқтатуға, диалог пен ынтымақтастыққа негізделген саясатты қалпына келтіруге уәде берді.

Жаңа реформалар партиясы» екіжүзділік саясатын » жеңу үшін сенімге негізделген саясатты қолдауға шақырды. Кореялық инновациялар партиясының » жетекшісі Чо Гук өзінің партиясы құрылғаннан бері көрсеткен жігері мен жігерін сақтай отырып, елге өзгерістер мен реформалар әкелуге уәде берді.

Айта кету керек, ұлттық сайлау комитетінің ақпараттық сайтында кандидаттардың өмірбаяндарымен және олар туралы негізгі деректермен танысуға мүмкіндік беріледі. Сондай-ақ Парламентке үміткер кандидаттар мен саяси партиялар туралы ақпараты бар материалдар әрбір сайлаушыға жіберіледі.

Талдау барысында 15 елдің тәжірибесі зерттелді – Беларусь, Болгария, Германия, Грузия, Испания, Италия, Канада, Малайзия, Ресей, Сингапур, АҚШ, Түркия, Өзбекстан, Франция, Жапония.

Көптеген елдерде мемлекеттік қызметкерлерге саяси партиялардың мүшесі болуға рұқсат етіледі. Алайда, заңнамалық актілерде еңбек міндеттерін орындау кезінде шенеуніктерге саяси пікірлерді басшылыққа алуға немесе қызметтік жағдайын саяси партиялардың (Беларусь, Франция, Грузия, Ресей және т. б.) мүддесі үшін пайдалануға тыйым салынады деп белгіленген.

Канада мен Малайзияда департаменттердің, министрліктер мен агенттіктердің басқарушы құрамы сайлауда дауыс беруден басқа саяси қызметпен айналыса алмайды.
Жапонияның «Мемлекеттік қызмет туралы» Заңы мемлекеттік қызметшілердің саяси партияға мүшелігіне тікелей тыйым салмайды, бірақ сайлауда дауыс беруден басқа кез келген саяси белсенділікке тыйым салады.

Францияда, Германияда және Малайзияда мемлекеттік қызметшілерге партия мүшелігінен басқа жоғары басшылықтың рұқсатынан немесе комиссияның қорытындысынан кейін өкілді және заң шығарушы органдарға сайлауға түсуге заңды түрде рұқсат етіледі.

Түркия мен Болгарияда мемлекеттік қызметшілерге партия мүшелігіне тыйым салынды. Партияға мүше болғаны үшін түрік мемлекеттік қызметшілері жұмыстан шығарылғанға дейін тәртіптік жазаға тартылады. Болгарияның «Мемлекеттік қызмет туралы» Заңының 7-бабында «саяси партияларда басқарушы немесе бақылаушы орындағы адам мемлекеттік қызметші болып тағайындала алмайды» делінген.

Өзбекстан мемлекетінің басшысына партияға мүшелікке тыйым салынған, ол Өзбекстан Республикасының «Саяси партиялар туралы» Заңының 4-бабына сәйкес президенттік өкілеттіктерін орындау мерзіміне өзінің мүшелігін не саяси партияға қатысуын тоқтата тұруға немесе тоқтатуға міндетті.

Айта кету керек, Өзбекстанда Президент әкімшілігінің басшысы мен оның орынбасарларына, Президент кеңесшілері мен олардың орынбасарларына, Министрлер кабинетінің мүшелеріне, сондай-ақ облыстардың, аудандар мен қалалардың хокимдеріне саяси партияларда болуға тыйым салу мәселесі қарастырылуда, бірақ бүгінгі күні түпкілікті шешім қабылданған жоқ.

Сонымен қатар, саяси бейтараптық қағидатын басшылыққа ала отырып, жоғарыда аталған барлық елдерде заңдарда судьяларға, прокурорларға, әскери қызметшілерге, сондай-ақ дипломатиялық корпус өкілдеріне партияларға мүшелікке тыйым салу белгіленген.

Еуропаның көптеген елдерінде (Австрия, Ұлыбритания, Испания, Италия, Ресей, Словакия, Швеция, Франция) муниципалдық Кеңестер жергілікті өзін-өзі басқарудың негізгі деңгейі болып табылады, олар жалпыға бірдей тікелей дауыс беру арқылы қалыптасады. Олар басқару жағынан да, қаржыландыру жағынан да мемлекеттік биліктен автономды. Жекелеген жағдайларда орталық бюджеттен экономикалық немесе әлеуметтік маңызы бар жобаларды іске асыруға ақша бөлінеді.

Кеңестердің қызметін қаржыландыру толығымен жергілікті бюджет есебінен жүзеге асырылады (жергілікті салықтар есебінен қалыптастырылады). Депутаттар өз жұмыстары үшін жалақы алмайды. Сондай-ақ, Францияда кеңестердің күнделікті жұмысына араласпайтын, бірақ заңнаманың сақталуын қадағалайтын префектілер жүйесі (жергілікті жерлерде мемлекет өкілдері) бар.

Бірқатар елдерде (Германия, Дания, Молдова, Латвия, АҚШ, Украина, Хорватия, Чехия, Оңтүстік Корея) өкілді органдар мен оларда ұсынылған саяси партияларды келесі негіздер мен бағыттар бойынша қаржыландыру көзделген:

• өңірлік және муниципалдық сайлау нәтижелері бойынша (Данияда партияларға соңғы өңірлік сайлауда алған дауысы үшін 2,50 Дат кроны (шамамен 170 теңге), сондай – ақ аудандық сайлаудағы дауысы үшін 4 Дат кроны (272 теңге); Латвияда-муниципалдық сайлаудағы дауысы үшін 0,5 евро (252 теңге) төленеді), в Молдавия партиялары мемлекеттік қаржыландырудың 30% — местных жалпы жергілікті сайлауда алынған нәтижелерге пропорционалды түрде алады);
• Парламент депутатының немесе сенаторының, сондай-ақ партиялық тізім бойынша сайланған өңірлік депутаттың әрбір мандаты үшін жыл сайынғы қосымша төлемдер (Чехияда депутаттың немесе сенатордың мандаты үшін 900 мың крона (17 млн 928 мың теңге), өңірлік депутат үшін – 250 мың крона немесе 4 млн 980 мың теңге)төленеді;
• депутаттардың уәделерін орындау үшін жергілікті бюджеттердің арнайы «депутаттық қорларды» құруы (Украинада депутаттар сессияда осы қаражаттың мақсатты мақсаты сипатталған арнайы бағдарламаны қабылдауы керек. Депутаттық қордың мөлшерін әрбір қалалық кеңес келесі жылға арналған бюджетті қалыптастыру кезінде айқындайды және депутаттар арасында біркелкі бөлінеді).

Басқа мемлекеттерде жергілікті өкілді органдардың депутаттарына жеке жалақы есептелмейді, олар өз өкілеттіктерін өндірістік немесе қызметтік қызметтен (Қырғызстан, Өзбекстан) қол үзбей жүзеге асырады. Бұл ретте:

• депутаттардың негізгі жұмыс орнында (Өзбекстан) орташа жалақысы, сондай-ақ тиісті кәсіпорынның, мекеменің, ұйымның (Қырғызстан)қызметкерлері пайдаланатын барлық құқықтары мен жеңілдіктері сақталуы мүмкін;
• депутаттың жұмыс орны (Өзбекстан) сақталады, оны жұмыс берушінің бастамасы бойынша жұмыстан шығаруға болмайды (кәсіпорын, мекеме, ұйым толық таратылған жағдайларды қоспағанда), сондай-ақ тиісті жергілікті кенешпен (Қырғызстан)алдын ала келіспей, тәртіптік жаза тәртібімен төмен ақы төленетін жұмысқа ауыстыруға болмайды;
• депутаттардың сайлаушылар алдындағы есептерін жүргізуге байланысты шығыстар тиісті жергілікті бюджеттер есебінен жүзеге асырылады (Қырғызстан).

Сондай-ақ, жекелеген мемлекеттерде кандидаттарды (АҚШ, Оңтүстік Корея, Молдова) және партияның жергілікті филиалдарын (Хорватия) қаржыландыру қолданылады.

Талдау негізінде Парламенттегі фракциялар жұмысының келесі ерекшеліктері анықталды:

ФРАКЦИЯЛАРДЫ ҚҰРУ. Фракцияларды құрудың әртүрлі тәсілдері бар (Францияда фракцияларды әр түрлі партиялардың өкілдері саяси наным бойынша құра алады, Грузияда сол партия ұсынған депутаттар 1-ден артық фракция құруға құқылы емес) және оларды құруға қойылатын сандық талаптар (Франция – кемінде 30 депутат, Корея – 20 және одан да көп, Болгария – 10, Грузия-кемінде 7).

Сонымен бірге, Парламенттің тұрақты комитеттерінің жұмысына депутаттардың қатысуына қатысты көзқарастар ерекше (2 комитетте жұмыс істеу мүмкіндігі – Болгария мен Корея; тек 1 – Францияда; кем дегенде 1 – де, бірақ фракцияның шешімі бойынша 2-Грузияда).

Шектеулер. Фракцияларды құруға тыйым салынатын негіздер реттеледі (Франция мен Грузия: жеке, жергілікті немесе кәсіби мүдделерді қорғайтын, аймақтық немесе діни мақсаттарды көздейтін – Грузия).

ЖҰМЫС РЕГЛАМЕНТІ. Фракциялық қызметті қатаң реттеу және партиялық тәртіп депутаттардың қызметін заңдар қабылдау және дауыс беру мәселесінде ғана емес, сонымен қатар БАҚ-та, әлеуметтік желілерде сөз сөйлеу бөлігінде де реттейді. Реттеу депутаттардың наразылығына әкелуі мүмкін (Канадада бірыңғай позицияны қалыптастыру үшін лауазымдардан айыру немесе регламентті бұзу нәтижесінде қолдауды тоқтату түріндегі санкциялар қолданылады).

Тәуекелдер. Фракция сайлауалды бағдарламаны іске асыруға бағытталған парламенттегі саяси партия қызметінің бір түрі болып табылады және елдің партиялық-саяси өмірінің драйвері («жүйке жүйесі») болып табылады. Фракция ішіндегі қайшылықтардың пайда болуы партияның бөлінуіне және қарсыластардың сын айту мүмкіндігіне әкеледі.

Айта кету керек, фракция Парламентіндегі ықпал ету деңгейі мен «салмақ» келесі көрсеткіштерге байланысты:

• фракция мүшелерінің саны;
• фракцияның артында тұрақты саяси партияның болуы;
• фракция құрамында жарқын және беделді парламентшілердің болуы;
• фракция мүшелерінің ынтымақтастық деңгейі;
•  фракция мүшелеріне бекітілген Парламент құрылымындағы басшылық лауазымдар саны;
•  басқа депутаттық бірлестіктермен өзара іс-қимыл сипаты, коалицияларға қатысу;
• партиялық фракцияның тәртібін парламенттік ұйымдастырушылар («қамшылар») (Ұлыбритания, АҚШ) қамтамасыз етеді;
• атқарушы органдармен ынтымақтастық дәрежесі және т. б.
• Парламенттегі фракцияның ықпалын арттыру үшін әдетте келесі мүмкіндіктер қолданылады:

• фракция депутаттарының жалпы отырыстарда және бейіндік комитеттердің отырыстарында сөйлеген сөздері;
• палатаның пленарлық отырыстарында дауыс беру, нақты мәселе бойынша өзінің ерекше пікірін білдіру үшін Парламент депутаттарына өтініштер мен үндеулер айту;
• тыңдаулар, конференциялар, семинарлар, «дөңгелек үстелдер»өткізу;
• фракциялар басшыларының, сондай-ақ депутаттық бірлестіктің барлық құрамының Президентпен, үкімет төрағасымен, министрлермен кездесулері;
•  мемлекеттік билік органдарының өкілдерін шақыра отырып, фракциялардың кеңейтілген отырыстары;
• сайлаушылармен, өңірлік және жергілікті басшылықпен кездесулер өткізу мақсатында фракция депутаттарының өңірлерге сапарлары;
• азаматтардың өтініштерімен жұмыс;
• бұқаралық ақпарат құралдарымен өзара іс-қимыл.

Сайлауда ең көп қолдау коалициялық партия (21,4%), Социал-демократиялық партия (17,7%), Орталық партиясы (14,9%), «нағыз финдер» (14,5%) және Жасыл (10,6%) болды. Екінші орын алған СДП-бұл елдің басқарушы партиясы, үкіметтік коалицияға Орталық партиясы мен жасылдар да кіреді. Өз кезегінде, жеңіске жеткен коалициялық партия парламенттегі оппозиция болып табылады.

Финляндия партиясының жергілікті жерлерінде Халықпен жұмыс істеу үшін бірқатар құралдар қолданылады:
1. Статистикалық деректер
Финляндия статистикалық орталығының сайтында жарияланған stat.fi ақпарат аумақтардың экономикалық құрылымын, урбанизация, жұмыссыздық және кіріс деңгейі бойынша бөлуді қамтиды. Бұл партияларға өз сайлаушыларының портретін қалыптастыруға және сайлаушылармен жұмысты тиімдірек құруға мүмкіндік береді.

Мысалы, муниципалдық сайлауда коалициялық партия мен жасылдарға ең жоғары қолдау халық арасында зейнеткерлердің үлесі төмен елді мекендерде, халық көп шоғырланған қалалық жерлерде және табыс деңгейі орташадан жоғары болды.
SDP және солшыл одақ жұмыссыздық деңгейі орташадан жоғары болған жерде көбірек қолдаушыларға ие болды. Орталықтың партиясы негізінен ауылшаруашылық аудандарында ең көп дауыс жинады, табысы төмен және зейнеткерлердің үлесі жоғары.

2. Сайлаушы компасы
Сайлаушылар мен партиялардың өзара әрекеттесуінің қызықты құралы — «сайлау машинасы» немесе сайлаушының компасы. Бұл онлайн-интерфейс, 20 жылдан астам БАҚ-та әзірленіп жатқан сауалнама, оның ішінде елдегі ең ірі күнделікті «Helsingin sanomat» газеті және «Ylе»Мемлекеттік телерадиокомпаниясы.
Кандидаттар, содан кейін сайлаушылар сауалнама сұрақтарына жауап береді, жауаптардың нәтижелері бойынша компьютер сайлаушылардың көзқарастары сәйкес келетін кандидаттар мен партиялардың тізімін, сондай-ақ олар туралы толығырақ ақпаратты береді.
Сайлаушылардың компасы халыққа сайлау процесіне қатысушылардың көпшілігінің арасында жүруге көмектеседі. Партиялар өз кезегінде сауалнама арқылы өз ұстанымдарын егжей-тегжейлі айтып, оны сайлаушыларға жеткізуге мүдделі.

Анықтама: сауалнама сұрақтарының мысалдары: мектептер аптасына кемінде бір вегетариандық күн өткізуі керек пе? Ең көп табысы бар адамдар муниципалдық салықтарды көбірек төлеуі керек пе? Аумақты салу кезінде саябақ аймағына көбірек орын бөлу керек пе?
2022 жылдың қаңтарында Финляндияда алғаш рет халықтың әл-ауқатын қамтамасыз ету жөніндегі 21 өңірлік кеңеске сайлау өтті (оларға муниципалитеттерден Әлеуметтік және медициналық қызметтерді, құтқару қызметтерін ұйымдастыруға жауапкершілік жүктеледі, пропорционалды жүйе бойынша сайланады). Сайлауда 10 584 кандидаттың ішінен «Yle» сайлаушысының компасында 5 600-ге жуық адам тіркелді, 4700-ден астамы сұрақтарға толық жауап берді.

Көптеген елдерде мемлекеттік қызметкерлерге саяси партиялардың мүшесі болуға рұқсат етіледі. Алайда, заңнамалық актілерде еңбек міндеттерін орындау кезінде шенеуніктерге саяси ойларды басшылыққа алуға немесе қызметтік жағдайын саяси партиялардың (Беларусь, Франция, Грузия, Ресей және т.б.) мүддесі үшін пайдалануға тыйым салынатыны анықталды.

Канада мен Малайзияда ведомстволардың, министрліктер мен агенттіктердің басқарушы құрамы сайлауда дауыс беруден басқа саяси қызметпен айналыса алмайды.

Жапонияның «мемлекеттік қызмет туралы» Заңы мемлекеттік қызметшілердің саяси партияға мүшелігіне тікелей тыйым салмайды, бірақ сайлауда дауыс беруден басқа кез келген саяси белсенділікке тыйым салады.

Францияда, Германияда және Малайзияда мемлекеттік қызметшілерге партия мүшелігінен басқа, жоғары басшылықтың рұқсатынан немесе Комиссияның қорытындысынан кейін өкілді және заң шығарушы органдарға сайлауға заңды түрде рұқсат етіледі.

Түркия мен Болгарияда мемлекеттік қызметшілерге партия мүшелігіне тыйым салынды. Партияға мүше болғаны үшін Түрік мемлекеттік қызметшілері жұмыстан шығарылғанға дейін тәртіптік жазаға тартылады. Болгарияның «мемлекеттік қызмет туралы» Заңының 7-бабында «саяси партияларда басқару немесе бақылау ережелерін қабылдайтын адам мемлекеттік қызметші болып тағайындала алмайды»делінген.

Өзбекстан Республикасының «Саяси партиялар туралы» Заңының 4-бабына сәйкес президенттік өкілеттіктерін орындау мерзіміне өзінің мүшелігін не саяси партияға қатысуын тоқтата тұруға немесе тоқтатуға міндетті.

Айта кету керек, Өзбекстанда президент әкімшілігінің басшысы мен оның орынбасарларына, Президент кеңесшілері мен олардың орынбасарларына, Министрлер кабинетінің мүшелеріне, сондай-ақ облыстардың, аудандар мен қалалардың хокимдеріне саяси партияларда болуға тыйым салу мәселесі қаралуда.

Сонымен қатар, саяси бейтараптық қағидатын басшылыққа ала отырып, жоғарыда аталған барлық елдерде заңмен судьяларға, прокурорларға, әскери қызметшілерге, сондай-ақ дипломатиялық корпус өкілдеріне партияларға мүшелікке тыйым салу белгіленді.